საკეისრო კვეთის სიხშირის ზრდა და სუროგაციის გავლენა თანამედროვე სამეანო პრაქტიკაზე გლობალური მედიცინის ერთ-ერთ ყველაზე მწვავე გამოწვევად იქცა. წინამდებარე სტატია მიმოიხილავს ამ „ეპიდემიის“ გამომწვევ მიზეზებს, საერთაშორისო ორგანიზაციების (FIGO, WHO, RCOG) პოზიციებს და საქართველოს სპეციფიკურ კონტექსტს.4
თანამედროვე მეანობაში საკეისრო კვეთა სიცოცხლის გადამრჩენ ოპერაციად ითვლება, თუმცა მისი არამიზნობრივი და რუტინული ჩატარება საზოგადოებრივი ჯანდაცვის კრიზისად გარდაიქმნა. ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის (WHO) რეკომენდაციით, საკეისრო კვეთის ოპტიმალური მაჩვენებელი პოპულაციაში 10–15%-ს არ უნდა აღემატებოდეს, რადგან ამ ზღვარს ზემოთ ოპერაციული ჩარევის ზრდა აღარ ასოცირდება დედათა და ახალშობილთა სიკვდილიანობის შემცირებასთან. მიუხედავად ამისა, მსოფლიო მაჩვენებელი 1990 წლის 7%-დან დღეისთვის 21%-მდე გაიზარდა და პროგნოზირებენ, რომ 2030 წლისთვის 30%-ს მიაღწევს.
საკეისრო კვეთის სიხშირე რეგიონების მიხედვით დრამატულად განსხვავდება. ყველაზე მაღალი მაჩვენებლები ფიქსირდება ლათინურ ამერიკასა და კარიბის ზღვის აუზში (42.8%), ხოლო ყველაზე დაბალი — სუბსაჰარულ აფრიკაში (დაახლოებით 5%).
საქართველოში ტენდენცია განსაკუთრებით საყურადღებოა:
2000 წელი: 9.0%
2021 წელი: 42.8%. ეს ნიშნავს, რომ ბოლო 20 წლის განმავლობაში საქართველოში საკეისრო კვეთების რაოდენობა თითქმის ხუთჯერ გაიზარდა, რაც ქვეყანას ევროპის რეგიონის ერთ-ერთ ლიდერად აქცევს ოპერაციული მშობიარობის სიხშირით
საერთაშორისო ფედერაციის (FIGO) 2023 წლის ანგარიშის მიხედვით, ამ ზრდას რამდენიმე ფუნდამენტური ფაქტორი განაპირობებს:
დემოგრაფიული ცვლილებები: დედის ასაკის მატება (35+) პირველი ორსულობისას პირდაპირ კავშირშია ისეთ გართულებებთან, როგორიცაა პრეეკლამფსია, გესტაციური დიაბეტი და პლაცენტის პათოლოგიები, რაც ზრდის ოპერაციული ჩარევის საჭიროებას.
დამხმარე რეპროდუქციული ტექნოლოგიები (IVF): ინ-ვიტრო განაყოფიერებით მიღებულ ორსულობებში საკეისრო კვეთის რისკი 1.5–2-ჯერ მაღალია. ეს განპირობებულია მრავალნაყოფიანი ორსულობის მაღალი სიხშირით და პლაცენტაციის დარღვევებით.
სამედიცინო-იურიდიული ფაქტორი (Defensive Medicine): სამართლებრივი პასუხისმგებლობისა და სასამართლო დავების შიში აიძულებს ექიმებს, აირჩიონ „უფრო კონტროლირებადი“ გზა — დაგეგმილი საკეისრო კვეთა, რათა თავიდან აიცილონ ვაგინალური მშობიარობისას შესაძლო გაუთვალისწინებელი გართულებები.
დედის მოთხოვნა (CDMR): ტოკოფობია (მშობიარობის შიში) და ტკივილის აცილების სურვილი მნიშვნელოვან როლს თამაშობს, განსაკუთრებით კერძო სექტორში.
პერსონალის კვალიფიკაცია: ბევრ ქვეყანაში შეინიშნება ინსტრუმენტული ვაგინალური მშობიარობის (ვაკუუმ-ექსტრაქცია, მაშები) უნარ-ჩვევების დეგრადაცია, რაც მშობიარობის მეორე პერიოდში წარმოქმნილი პრობლემებისას ერთადერთ ალტერნატივად საკეისრო კვეთას ტოვებს.
სუროგაციული ორსულობა წარმოადგენს საკეისრო კვეთის მაღალი სიხშირის დამატებით და სპეციფიკურ ფაქტორს. კვლევების თანახმად, სუროგაციულ ორსულობებში საკეისრო კვეთა შემთხვევების 60–80%-ში ტარდება.
რატომ არის მაჩვენებელი ასეთი მაღალი?
კომბინირებული რისკები: სუროგატი დედების ორსულობა თითქმის ყოველთვის არის IVF-ის შედეგი, რაც თავისთავად ზრდის გართულებების (პრეეკლამფსია, პლაცენტის წინმდებარეობა) რისკს.
მრავალნაყოფიანი ორსულობა: სუროგაციაში ხშირად ხდება ორი ემბრიონის გადატანა, რაც ზრდის ტყუპების ალბათობას და, შესაბამისად, ოპერაციულ მშობიარობას.
კონტრაქტული პირობები და ზეწოლა: ხშირ შემთხვევაში, დაგეგმილი საკეისრო კვეთა სუროგაციის კონტრაქტის ნაწილია. ე.წ. „ბიოლოგიური მშობლები“ (Intended Parents) და კლინიკები ხშირად ითხოვენ ოპერაციას ნაყოფის „მაქსიმალური უსაფრთხოების“ მოტივით, თუმცა ეს ხშირად არამედიცინო ჩვენებაა.
პლაცენტარული პათოლოგიები: IVF და სუროგაციაში იზრდება პლაცენტის აკრეტის სპექტრის (PAS) რისკი, რაც დაგეგმილ და რთულ ქირურგიულ ჩარევას მოითხოვს.
FIGO და WHO მოუწოდებენ ქვეყნებს, დანერგონ რობსონის კლასიფიკაცია (Robson Ten Group Classification System), რომელიც საშუალებას იძლევა მოხდეს საკეისრო კვეთების ანალიზი კონკრეტული სამეანო ჯგუფების მიხედვით და გამოვლინდეს არასაჭირო ჩარევების წყარო.
საქართველომ ამ მიმართულებით 2023 წლის ნოემბრიდან მნიშვნელოვანი ნაბიჯი გადადგა. DRG (დიაგნოზთან შეჭიდული ჯგუფების) დაფინანსების მოდელის ფარგლებში, სახელმწიფომ გაათანაბრა ფიზიოლოგიური მშობიარობისა და საკეისრო კვეთის ტარიფი (1,222 ლარი). ამ რეფორმის ერთ-ერთი მთავარი მიზანია სამედიცინო პერსონალის ფინანსური მოტივაციის შემცირება საკეისრო კვეთის სასარგებლოდ. ამასთან, პროგრამით აღარ ფინანსდება საკეისრო კვეთა სამედიცინო ჩვენების გარეშე, პაციენტის მოთხოვნის საფუძველზე.
საკეისრო კვეთის სიხშირის ზრდა კომპლექსური ფენომენია, სადაც სამედიცინო საჭიროება ხშირად იხლართება სამართლებრივ, სოციალურ და ფინანსურ ფაქტორებში. სუროგაცია, როგორც მაღალი რისკის მქონე რეპროდუქციული მოდელი, ამ სტატისტიკას კიდევ უფრო ამძიმებს. პრობლემის მოგვარება მოითხოვს არა მხოლოდ ეკონომიკურ ბერკეტებს (როგორც DRG მოდელი საქართველოში), არამედ ექიმებისა და პაციენტების ცნობიერების ამაღლებას, ბებიაქალთა როლის გაძლიერებას და ვაგინალური მშობიარობის უსაფრთხოების ხელშეწყობას.
0 კომენტარი
დატოვე კომენტარი
ჯერჯერობით კომენტარები არ არის. იყავი პირველი!